Duygudurum insanın mutluluk ve hüzün duygularının dengesini belirten bir terimdir. İnsan gün içinde bazen hüzünlenir, sıkılır, kederlenir, üzülür bazen de sevinir, neşelenir, keyiflenir, canlanır. Ancak normal ve sağlıklı bir insanda bu duygusal dalgalanmalar belli bir sınırın dışına taşmaz. Yani insandaki duygusal iklim genellikle yazdır. Gün içinde yağmur hatta dolu yağar, fırtına kopar, ama mevsim değişmez hep yaz kalır. Anlık değişmeler genel mutluluk ve ruhsal iyilik halini etkilemez.
Online depresyon testi için tıklayınız.
Manik Depresyon Nedir?
Manik Depresyon, Bipolar Duygudurum Bozukluğu ya da Manik Depresif Hastalık olarak da bilinen bir psikiyatrik tablodur. Manik Depresif Bozukluk birbirine zıt iki ayrı psikiyatrik tablonun varlığı ile karakterizedir. Manik depresyonun bir ucunda hipomani ya da mani (taşkınlık) diğer ucunda da depresyon (çökkünlük) vardır. Bipolar kelimesi “çift kutuplu” anlamına gelir ve bu iki ucu belirlemek amacıyla kullanılır. Mani veya taşkınlık dönemi duygudurumun çok yükseldiği, hastanın aşırı coşkulu olduğu dönemdir. Bu dönemde kişinin tabiri caizse ayakları yerden kesilmiştir. Duygudurumu, düşünceleri ve davranışları hızlanmıştır. Aşırı neşeli, enerjik ve konuşkandır. Neredeyse sürekli hareket halindedir. Engellenmye aşırı tepki verir, öfkelenir. Az uyur ama çok uyumuş gibi enerjiktir. Benlik kabarmıştır. Kendine aşırı güven gelmiştir. Her şeyi halledebileceğini, ülkeyi hatta dünyayı yönetebileceğini, kurtarabileceğini düşünebilir. Bazen büyüklük hezeyanlarına kapılıp peygamber, Mesih, Mehdi olduğunu düşünebilir, Tanrı tarafından seçildiğini iddia edebilir. Sonuçlarını düşünmeden heyecanlı veya eğlenceli faaliyetlere kalkışabilir (çok fazla para harcama, aşırı hızlı araba kullanma, gece hayatına takılmak gibi) ve kontrolsüz cinsel yaşantılara sapabilir. Örneğin evli, çocukları olan bir kadın önüne gelenle aşk yaşamaya kalkışabilir.
Maninin diğer ucunda da tam tersi depresyon (çökkünlük) vardır. Depresyonda ise mutsuzluk, karamsarlık, umutsuzluk, özgüven azlığı, değersizlik hissi, abartılı suçluluk veya pişmanlık duyguları, eskiden zevk alınan faaliyetlerden zevk alamama, iştahsızlık, uykusuzluk, ölüm ve intihar düşünceleri, nedeni açıklanamayan bedensel ağrılar gibi klasik depresyon belirtileri gözlenir. Bipolar depresyon her ne kadar Majör Depresyon (ünipolar depresyon) ile aynı belirtilere sahipse de çok daha şiddetli ve dirençli bir tablodur. Örneğin intihar riski bipolar depresyonda çok daha yüksektir.
Birbirlerine zıt bu iki tablo yatışma ve alevlenmelerle seyreder. Alevlenme dönemleri dışında kişi neredeyse tamamen normale döner. Hatta bazen tamamen iyileşenlere bile rastlanabilmektedir.
Manik Depresif Bozukluk, Manik Dönem Belirtileri Nelerdir?
Manik depresif bozukluk (bipolar bozukluk) manik dönem belirtileri genellikle aşırı olumlu duygu dönemi gibi görünen dönemdir.
- Aşırı neşelilik (öfori): Ulu orta her yerde şarkı, türkü söyler, dans eder, insanlara takılır…
- Aşırı hareketlilik ve enerjik olma: Sürekli hareket halindedir, durdurulmaya çalışılınca da aşırı öfkelenir.
- Özgüvende absürt ve aşırı artış: Dünyanın bütün problemlerini çözebilecek derecede yetkin olduğuna inanır.
- Gülme ve güldürme isteği: Bulaşıcı bir komikliği vardır. Çevredeki insanları etkiler.
- Kontrolsüz cinsel istek artışı: Kendisini çok yakışıklı ya da güzel görebilir. Herkes ona aşıktır, hayrandır, geri çevrilemeyecek bir cazibesi vardır (erotomani). Bazen çok mazbut insanların bile kontrolsüz cinsel yaşantılarda bulunduğu gözlenebilir.
- Aşırı iyimser bir bakış açısı: Yaptığı her girişimin başarılı olacağına inanıp absürt yatırımlar yapar. Örneğin uygunsuz yerlerden arsalar alabilir…
- Aşırı dinçlilik hali: Çok az uyuduğu halde saatlerce uyumuş gibi dinç hisseder. Uyumamak için direnir.
- Düşüncede aşırı hızlanma, fikir uçuşması (konudan konuya atlama) ve çok konuşma: Çağrışımları hızlanmıştır, bir konuyu anlatırken başka bir konuya geçer, dikkati çok çabuk çelinir.
Manik Depresyon Dönem Belirtileri
- Durgunluk
- Düşük enerji
- Özgüven eksikliği
- Çok az konuşma
- Cinsel istekte azalma
- Sosyal ortamlardan kendini çekme
- Kendine bakmaktan kaçınma
- İçe kapanıklık hali
- Mutsuzluk
- Konsantrasyon düşüklüğü, odaklanamama
- Moral bozukluğu
- Yorgunluk hali
Manide Neler Görülür?
Mani duyguların, düşüncelerin ve davranışların hızlanmasıyla karakterize bir tablodur.
Aşırı neşelilik: Kişide sebepsiz bir neşelilik hali mevcuttur. Olur olmaz yerlerde şarkı, türkü söyler, dans eder, oyun oynar. Neşesi bulaşır. Hastanın yakınları bu durumu genellikle “herkesin önünde göbek atıyor, gecenin bir vakti çok yüksek sesle müzik dinliyor, dans ediyor, otobüste, trende bile şarkı söylüyor” şeklinde ifade ederler.
Aşırı sinirlilik ve öfke: Bazen mani atakları kendini öfke patlamaları şeklinde gösterir. Öfkelenmeler genellikle engellemeye karşıdır. Çok hareketlenen kişiye müdahale edilmek istendiğinde fevrileşir ve bazen şiddet uygulama noktasına bile gelebilir.
Benlik saygısında abartılı bir biçimde artma ya da büyüklük düşünceleri: Kişi kimsenin yapamayacağı şeyleri yapabildiğini, herkesten üstün, yetenekli ve güçlü olduğunu düşünür. Çok şiddetli durumlarda dünyayı ve insanlığı yalnızca kendisinin kurtarabileceğini, Türkiye’nin meselelerini birgünde halledeceğini iddia eder. Bunun için başbakanlığın önüne gidip başbakan gibi davranabilir, oradaki çalışanlara emirler yağdırabilir. Bazen durum mistik hüviyet kazanıp velilik, mehdilik, peygamberlik iddialarına kadar ilerleyebilir.
Günlerce sabahlara dek uyumama, sürekli bir şeyler yapma: Kişi çok az uyumasına rağmen saatlerce uyumuş gibi dinç ve hareketlidir. Sürekli yapması gereken işler olduğunu söyleyen manik bir hastamı bir gece nöbetteyken yüzünü yıkar buldum. Ne yaptığını sorduğumda “o kadar işim var ki uyumamak için yüzümü yıkıyorum” diye cevap vermişti.
Aşırı alışveriş ve para harcama: Gereksiz ve aşırı harcamalar maninin en tipik belirtilerindendir. Kişi çok sayıda şık ve renkli elbiseler alır, sürekli balolar tertip eder, yemekler verir. Bazen gereksiz yardımlar da görülebilir. Mesela kendi ihtiyacı olduğu halde elindekini başkalarına verir. 70 yaşında bir hastam onlarca deri ceket alıyordu.
Düşünce hızlanması: Manide duygular gibi düşünceler de hızlanır. Fikir uçuşması dediğimiz bu durumda kişi konudan konuya atlayarak saatlerce konuşabilir.
Dikkati belli bir noktada toplayamama: Manide kişinin dikkatinin çelinebilirliği artar. Gördükleri her detaya takılır ve o yüzden dikkati bir uyarandan diğerine kolaylıkla kayar.
Sabahlara dek bütün şehri dolaşma: Gece hayatında aşırılık dikkati çeker. Hiç huyu olmadığı halde gece kulüplerinden, diskolardan, eğlence mekânlarından çıkmak bilmez.
Manik Depresyon Ne Kadar Sürer?
Mani atağı tipik olarak 1-2 hafta içinde gelişir ancak günler ya da saatler içinde başlayan olgular da vardır. Hipomani, mani belirtilerinin süre ve şiddet olarak daha hafif seyrettiği ataktır. DSM-V’e göre mani tanısı için gerekli süre en az 1 hafta iken, hipomani tanısı için 4 ardışık gündür. Yani taşkınlık belirtileri bir hafta ve daha uzun süre devam etmişse mani, 4 gündür var ise hipomaniden bahsedilir.
Hepimizin çoşkulu, enerjik, heyecanlı, hareketli hissettiği dönemler olmuştur. Herkesi neşelendirdiğimiz, güldürdüğümüz, espriler yaptığımız, çok konuştuğumuz, hayata toz pembe baktığımız, sürekli ürettiğimiz, girişimde bulunduğumuz anlar vardır. Ancak bu durumun dozu biraz yükselmişse, günboyu ve günlerce sürer hale gelmişse bir hipomani ya da maniden şüphelenmek gerekir.
Manik epizotlar aylarca sürebilir ve tedavi edilmezse kişiye büyük zararlar verebilir. Vakit kaybetmeksizin tedaviye başlanması rahatsızlığın süresini kısaltacak ve bir an önce kişin hayatına dönmesini sağlayacaktır. Manik depresyonun en önemli özelliklerinden biri manik ya da depresif epizot tedavi edildikten sonra kişi normal haline dönebilmektedir. O yüzden tedavi sürecini geciktirmemek gerekir.
Manik Depresyon Tedavisi
Manik depresif bozukluk (bipolar bozukluk) manik atakların tedavisinde öncelik kişinin güvenliğindedir. Taşkınlık (mani) ataklarında kişi kendisi ve başkaları için tehlikeli olabilecek davranışlar sergileyebilir. O yüzden manik olgularda tedavi bir psikiyatri kliniğinde kişi emniyete alınmış bir şekilde başlatılmalıdır. Çoğu zaman manik dönemde kişiler hasta olduklarını kabul etmezler, yatışı ve tedaviyi reddederler. Bu da bazı hukukî sorunlara sebep olabilir. Bu noktada savcılık ya da polis nezaretinde yatışlar gerçekleştirilebilmektedir. Hukukî prosedürler tamamlandıktan kişi ambulansla evinden alınıp gerekli psikiyatri kliniğine sevk edilebilir.
Tedavide antipsikotik ilaçlar, duygudurum düzenleyicileri ve bazı anksiyolitikler kullanılır. Psikotik belirtilerle birlikte taşkınlığın çok şiddetli olduğu durumlarda EKT planlanabilir. EKT bu olgularda tedaviye cevap süresini hızlandırır. Kişi biraz sakinleştikten sonra da Bilişsel Davranışçı ve travma odaklı terapilerle desteklenmelidir.
Manik depresyonda mani ataklarını önemli yaşam olayları ve travmalar tetikleyebilmektedir. Hastanede yatış sürecinde bu travmaların işlemlenmesi, kişiyi hem güçlendirecek hem de psikiyatrik semptomların şiddetini azaltacaktır.
Mani (taşkınlık) düzeldikten ve taburculuktan sonra yaşadığı rahatsızlık ve hastane yatışları
kişide bir damgalanma ve örselenme etkisi yaratabilir. Kişi bu yüzden tedaviyi reddedebilir. Vakit kaybetmeksizin bu konuda psikoterapi desteğinin verilmesi gerekir.
Manik depresyonun depresif epizot tedavisinde yine antidepresanlar kullanılır. Ancak antidepresanlar manik geçiş riskini artırırlar. O yüzden bir psikiyatristin yakın takibinde ve mutlaka koruyucu ilaçlar nezaretinde verilmesi gerekir.
Çok mazbut, baş örtülü, dindar, ahlaklı bir genç kız hastam mani atağı geçiriyor, geceleri daha önce gitmediği eğlence mekânlarına gidiyor ve önüne çıkan erkekle cinsel ilişkiye giriyordu. Ailesi ve çevresi kızın ahlakının bozulduğunu düşünüp bilmediklerinden kızgın ve kötü davranıyordu. Aşırı sinirlilik ve saldırganlıkla tablo kontrolsüz hale gelince durumun psikiyatrik olduğunu anlayıp bana getirmişlerdi. Tablo tipik bir maniydi ve tedavi sonrasında bu durum tamamıyla geçmişti. Mani kişinin inancına, ahlak anlayışına, örf ve adetlerine ters düşen davranışlara sebebiyet verebilmektedir.
PROF. DR. ADNAN ÇOBAN
PSİKİYATRİST-PSİKOTERAPİST
Psikiyatrist & Psikoterapist • EMDR (Avrupa EMDR Derneği sertifikalı)
Prof. Dr. Deniz Adnan ÇOBAN
Travma ve EMDR, rTMS, bağımlılıklar, depresyon ve anksiyete bozuklukları (OKB, panik, fobiler), bipolar bozukluk, şizofreni, çift terapileri; spor ve havacılık psikolojisi, müzik terapi.
